რა უნდა იცოდეთ აუდიტის შესახებ ბიზნესის მართვისას?

ბიზნესის მართვისას ფინანსური ინფორმაცია მხოლოდ ანგარიშების წარმოებისთვის არ გამოიყენება. მენეჯმენტს სჭირდება ზუსტად იცოდეს, რა მდგომარეობაშია კომპანია, რამდენად სწორად არის ასახული შემოსავლები და ხარჯები, არსებობს თუ არა ფინანსური რისკები და რამდენად გამართულია პროცესები. სწორედ ამ კონტექსტში ჩნდება აუდიტის საჭიროება. აუდიტი საშუალებას იძლევა, კომპანიის ფინანსური და შესაბამისი ბიზნესპროცესები დამოუკიდებელმა სპეციალისტმა შეაფასოს და ყურადღება მიაქციოს ისეთ საკითხებს, რომლებიც ყოველდღიურ საქმიანობაში შეიძლება შეუმჩნეველი დარჩეს.
რატომ შეიძლება გახდეს აუდიტი საჭირო?
ბიზნესში ფინანსური ინფორმაცია მუდმივად გროვდება: ხდება შემოსავლებისა და ხარჯების აღრიცხვა, თანამშრომლებისთვის ანაზღაურების გაცემა, ხელშეკრულებების გაფორმება, ინვოისებისა და სხვა დოკუმენტების დამუშავება, გადასახადების დეკლარირება. რაც უფრო იზრდება კომპანიის საქმიანობის მასშტაბი, მით უფრო რთული ხდება ყველა პროცესის სრულად კონტროლი.
ამ დროს აუდიტი მხოლოდ უკვე დაშვებული შეცდომების აღმოჩენას არ ემსახურება. მისი მიზანი შეიძლება იყოს ფინანსური ინფორმაციის სისწორის შემოწმება, რისკების გამოვლენა და იმ პროცესების შეფასება, რომლებიც კომპანიის ფინანსურ მდგომარეობაზე ახდენს გავლენას. მაგალითად, აუდიტორმა შეიძლება შეისწავლოს, რამდენად სწორად არის დოკუმენტირებული კონკრეტული ოპერაციები, როგორ ხდება ანგარიშების წარმოება ან არის თუ არა მნიშვნელოვანი შეუსაბამობა დოკუმენტებსა და აღრიცხულ მონაცემებს შორის.
განსაკუთრებით აქტუალური ხდება აუდიტი მაშინ, როდესაც კომპანია იზრდება, იცვლის მართვის სტრუქტურას, ემზადება ინვესტიციისთვის, სესხის მისაღებად ან პარტნიორებთან ახალი ფინანსური ურთიერთობის დასაწყებად. ასეთ შემთხვევაში გამართული და სანდო ფინანსური ინფორმაცია ბიზნესისთვის პრაქტიკული მნიშვნელობის მატარებელია.
რას მოიცავს აუდიტის პროცესი?
ყველა აუდიტი ერთნაირი არ არის. შემოწმების მიმართულება დამოკიდებულია ბიზნესის საქმიანობაზე, მიზანზე, მასშტაბსა და იმ საკითხებზე, რომელთა შეფასებაც არის საჭირო. სწორედ ამიტომ არსებობს სხვადასხვა ტიპის აუდიტი.
ფინანსური აუდიტი ძირითადად კომპანიის ფინანსურ ინფორმაციასა და ანგარიშგებას უკავშირდება. აუდიტორი ამოწმებს შესაბამის დოკუმენტაციასა და მონაცემებს და აფასებს, რამდენად სწორად არის წარმოდგენილი ფინანსური მდგომარეობა.
თუ ყურადღება კონკრეტულად კომპანიის საქმიანობის მთლიან სურათზეა გამახვილებული, შეიძლება საჭირო გახდეს ბიზნესის აუდიტი. ამ შემთხვევაში შესაფასებელი საკითხები მხოლოდ ცალკეულ ფინანსურ ჩანაწერებს არ შემოიფარგლება და შესაძლოა ბიზნესის სხვადასხვა პროცესს, კონტროლის მექანიზმებსა და შესაძლო რისკებსაც შეეხოს.
ცალკე მიმართულებაა საბუღალტრო აუდიტი, რომლის დროსაც ყურადღება ბუღალტრულ აღრიცხვასთან დაკავშირებულ მონაცემებსა და დოკუმენტაციას ეთმობა. ასეთი შემოწმება განსაკუთრებით საინტერესო შეიძლება იყოს იმ შემთხვევაში, როდესაც კომპანიას სურს დარწმუნდეს, რომ აღრიცხვა თანმიმდევრულად და სათანადოდ მიმდინარეობს.
ასევე არსებობს საგადასახადო აუდიტი, რომლის დროსაც ყურადღება გადასახადებთან, დეკლარაციებთან, შესაბამის დოკუმენტაციასა და საგადასახადო ვალდებულებების შესრულებასთან დაკავშირებულ საკითხებზე გადადის. მისი მიზანი კონკრეტულ შემთხვევაში არსებული საგადასახადო რისკების გამოვლენასა და შეფასებას შეიძლება უკავშირდებოდეს.
ბუღალტერი და აუდიტორი — რატომ არ არის ერთი და იგივე?
ამ ორი სპეციალისტის საქმიანობა ხშირად ერთმანეთში ერევათ, თუმცა მათი ფუნქციები განსხვავებულია. ბუღალტერი, როგორც წესი, ყოველდღიურად მუშაობს კომპანიის ფინანსურ აღრიცხვაზე: ამუშავებს დოკუმენტებს, ასახავს ოპერაციებს, ამზადებს შესაბამის ანგარიშგებებსა და დეკლარაციებს და ასრულებს სხვა მიმდინარე ფინანსურ ამოცანებს.
ამ მხრივ, ბუღალტრის სერვისი ბიზნესის ყოველდღიური საქმიანობის ნაწილია. აუდიტორი კი უკვე არსებულ ინფორმაციას ამოწმებს და აფასებს. ამიტომ აუდიტორი არ ცვლის ბუღალტერს და არც მისი ძირითადი ფუნქციების შესრულებაა აუდიტის მიზანი.
მაგალითად, თუ კომპანიას ჰყავს ბუღალტერი, რომელიც ყოველდღიურად აწარმოებს აღრიცხვას, აუდიტორმა შეიძლება მოგვიანებით შეამოწმოს შესაბამისი ჩანაწერები, დოკუმენტები და ანგარიშგება. ამ პროცესში მათი ფუნქციები ერთმანეთისგან განსხვავებულია, თუმცა გარკვეულ შემთხვევებში ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული.
სწორედ ამიტომ აუდიტორული მომსახურება შეიძლება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი გახდეს იმ ბიზნესისთვის, რომელსაც უკვე აქვს ბუღალტრული აღრიცხვის სისტემა, მაგრამ სურს მისი შედეგების დამატებით შეფასება. აუდიტის შედეგად გამოვლენილი საკითხები კომპანიას საშუალებას აძლევს, დროულად გადახედოს კონკრეტულ პროცესებს და საჭიროების შემთხვევაში ცვლილებები შეიტანოს.
როგორ შევარჩიოთ შესაბამისი სპეციალისტი ან კომპანია?
აუდიტის ჩატარებისას მნიშვნელოვანია მომსახურების მიმწოდებლის გამოცდილება და კონკრეტული მიმართულების ცოდნა. სხვადასხვა სფეროში მოქმედ კომპანიას განსხვავებული რისკები და სამუშაო პროცესები აქვს, ამიტომ მხოლოდ ზოგადი გამოცდილება ყოველთვის საკმარისი არ არის.
დღეს შესაძლებელია სხვადასხვა პროფილის აუდიტორული კომპანიები საქართველოში მოიძიოთ და მათი მომსახურება საქმიანობისა და საჭიროებების მიხედვით შეადაროთ. სასურველია წინასწარ განისაზღვროს, კონკრეტულად რა უნდა შემოწმდეს, რა პერიოდს მოიცავს აუდიტი და რა ტიპის დოკუმენტაცია იქნება საჭირო.
ასევე მნიშვნელოვანია მომსახურების პირობების გარკვევა. აუდიტორული მომსახურება შეიძლება განსხვავდებოდეს როგორც სამუშაოს მოცულობით, ისე შესამოწმებელი მიმართულებებით. ამიტომ მხოლოდ ფასზე დაყრდნობით არჩევანის გაკეთების ნაცვლად სასარგებლოა იმის გარკვევა, კონკრეტულად რას მოიცავს შეთავაზება და რა შედეგს უნდა ელოდოს კომპანია.
საბოლოოდ, აუდიტი ბიზნესისთვის შეიძლება იყოს არა მხოლოდ ფორმალური შემოწმება, არამედ ფინანსური პროცესების უკეთ გააზრების საშუალება. სწორად დაგეგმილი აუდიტი მენეჯმენტს ეხმარება დაინახოს, სად არის შესაძლო რისკი, რომელი პროცესი საჭიროებს გაუმჯობესებას და რამდენად სანდოა ის ინფორმაცია, რომლის საფუძველზეც ყოველდღიური ბიზნესგადაწყვეტილებები მიიღება.
ამიტომ აუდიტის საჭიროება მხოლოდ დიდი კომპანიების საკითხი არ არის. როდესაც ბიზნესის ფინანსური ოპერაციები რთულდება, იზრდება პარტნიორების რაოდენობა ან ჩნდება დამატებითი კონტროლის საჭიროება, შესაბამისი აუდიტორული სერვისის მოძიება შეიძლება პრაქტიკული ნაბიჯი გახდეს.